Begrijpend lezen bij autisme

Waarom is begrijpend lezen zo anders bij kinderen met autisme?

Deze vragen zijn de afgelopen jaren regelmatig onderzocht. Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat veel kinderen met autisme technisch goed kunnen lezen, maar vaker moeite hebben met het begrijpen van de samenhang, de context en de bedoeling van een tekst. Tegelijkertijd laten de onderzoeken zien dat niet ieder kind met autisme dezelfde uitdagingen ervaart. Juist daarom is gekeken welke vormen van instructie en begeleiding het meest effectief zijn om het leesbegrip te verbeteren.

Kinderen met autisme kunnen vaak technisch goed lezen. Ze herkennen woorden snel en lezen een tekst soms zelfs vloeiend. Toch betekent dit niet automatisch dat zij ook begrijpen wat zij lezen. Juist bij begrijpend lezen lopen veel kinderen met autisme vast.

Het begrijpen van een tekst vraagt namelijk veel meer dan alleen woorden kunnen lezen. Een kind moet verbanden leggen, informatie combineren, verwijswoorden herkennen, voorkennis gebruiken en de bedoeling van een tekst begrijpen. Dat zijn vaardigheden die voor veel kinderen met autisme extra uitdagend zijn.

Waarom is begrijpend lezen moeilijk bij autisme?

Bij begrijpend lezen draait alles om het begrijpen van de samenhang binnen een tekst. Kinderen met autisme richten zich vaak sterk op details. Daardoor kan het lastig zijn om losse zinnen met elkaar te verbinden tot één logisch geheel.

Daarnaast spelen vaak meerdere factoren een rol:

moeite met het leggen van verbanden;
verwijswoorden niet goed herkennen;
minder gebruikmaken van voorkennis;
moeite met de hoofdgedachte van een tekst;
de bedoeling van een schrijver niet altijd begrijpen;
moeite met het inleven in personages en situaties binnen verhalen.

Hierdoor kan een kind een tekst foutloos voorlezen, terwijl de inhoud nauwelijks wordt begrepen.

Wat helpt kinderen met autisme bij begrijpend lezen?

Onderzoek laat zien dat verschillende vormen van instructie kunnen bijdragen aan beter tekstbegrip. Welke aanpak het beste werkt, verschilt per kind, maar er zijn wel enkele strategieën die regelmatig positieve resultaten laten zien.

Visuele ondersteuning

Veel kinderen met autisme hebben baat bij een visuele structuur. Door informatie overzichtelijk weer te geven, wordt duidelijker hoe verschillende onderdelen van een tekst met elkaar samenhangen. Dit helpt om de rode draad beter te herkennen.

Extra aandacht voor verwijswoorden

Verwijswoorden zoals hij, zij, het, deze en die zorgen regelmatig voor verwarring. Door kinderen bewust te leren naar het juiste woord of de juiste persoon terug te zoeken, wordt een tekst vaak beter begrepen.

Vragen stellen tijdens het lezen

Gerichte vragen helpen kinderen actief na te denken over de inhoud van een tekst. Niet alleen feitelijke vragen zijn belangrijk, maar ook vragen die kinderen stimuleren om verbanden te leggen en conclusies te trekken.

Expliciete instructie

Veel kinderen met autisme profiteren van duidelijke stap-voor-stap instructie. Door strategieën eerst voor te doen, vervolgens samen te oefenen en daarna zelfstandig toe te passen, ontstaat meer structuur tijdens het lezen.

Is één aanpak voor ieder kind geschikt?

Nee. Autisme kent grote verschillen tussen kinderen. Wat voor de één goed werkt, hoeft voor een ander minder effectief te zijn. Daarom is het belangrijk om aan te sluiten bij de sterke kanten en de specifieke ondersteuningsbehoefte van ieder kind.

Een persoonlijke aanpak, waarin structuur, herhaling en duidelijke uitleg centraal staan, biedt vaak de meeste kans op succes.

De BASS Methode

De BASS Methode sluit aan bij de specifieke uitdagingen die kinderen met autisme ervaren tijdens begrijpend lezen. De methode besteedt onder andere aandacht aan:

het begrijpen van de context;
verbanden leggen;
verwijswoorden herkennen;
Inferentie, oftewel tussen de regels door kunnen lezen;
hoofd- en bijzaken onderscheiden;
de bedoeling van een tekst begrijpen;
stap voor stap werken vanuit structuur.

Hierdoor leren kinderen niet alleen woorden lezen, maar vooral ook de betekenis van een tekst beter begrijpen.

Veelgestelde vragen over bergijpend lezen bij autisme

Kan een kind met autisme goed technisch lezen maar toch moeite hebben met begrijpend lezen?

Ja. Dat komt regelmatig voor. Een kind kan woorden correct lezen, maar moeite hebben met het begrijpen van de samenhang en betekenis van een tekst.

Welke onderdelen zijn vaak lastig?

Veel kinderen hebben moeite met verwijswoorden, verbanden leggen, hoofdgedachten herkennen, voorkennis gebruiken en het begrijpen van de bedoeling van een tekst.

Is begrijpend lezen te verbeteren?

Ja. Met gerichte instructie, voldoende structuur en veel oefening kunnen veel kinderen hun tekstbegrip verder ontwikkelen. Welke aanpak het beste werkt, verschilt per kind.

Bronnen

Deze pagina is gebaseerd op samenvattingen van wetenschappelijke publicaties over begrijpend lezen bij kinderen met autisme, waaronder informatie van de Kennisrotonde (NRO) en recente internationale onderzoeken naar leesbegrip en interventies bij autismespectrumstoornissen.