Waarom neemt mijn kind met autisme teksten zo letterlijk?
Veel ouders vragen zich af waarom hun kind met autisme moeite heeft met begrijpend lezen, terwijl het technisch lezen goed gaat. Dat komt niet doordat een kind niet slim genoeg is of niet goed oplet. Kinderen met autisme verwerken informatie vaak anders. Zij zijn vaak nauwkeurig, detailgericht en denken logisch. Juist daardoor kunnen teksten soms letterlijk worden opgevat.
Veel ouders geven het aan en soms de kinderen zelf ook. Ze zijn erg van details en vatten teksten en woorden vaak letterlijk op. Zo kan de betekenis van een gezegde of uitspraak ineens heel beeldend worden en onbegrepen worden. We horen vaak opmerkingen van ouders zoals:
Ik moet mijn woorden steeds vertalen
Mooi voorbeeld is dat “schenk even in”, vertaald moet worden naar “Wil je limonade in een glas doen en water erbij schenken en dat aan mij geven?”Als ik een gezegde gebruik, wordt dat helemaal niet begrepen
Bijvoorbeeld zoals bij het gezegde “De appel valt niet ver van de boom”, dan wordt er nagedacht over of het een hoge boom is en of de boom op een heuvel staat om een goede reactie te geven. of de appel werkelijk niet ver bij de boom vandaan valt in plaats dat begrepen wordt dat iemand in gedrag lijkt op bijvoorbeeld een ouder.Mijn woorden worden letterlijk opgevat
Mooi voorbeeld blijft de navigatie die zegt “ga rechtdoor over de rotonde”, waarbij er zorgen zijn dat de rotonde als springschans gebruikt zou worden!
Redenen voor letterlijk opvatten van teksten
Letterlijke taalverwerking
Veel kinderen met autisme verwerken taal anders dan de meeste mensen. Zij zijn vaak nauwkeurig en nemen woorden en zinnen zoals ze worden uitgesproken of geschreven. Dat is geen teken van onbegrip of een gebrek aan intelligentie, maar een andere manier van informatie verwerken.
Waar veel mensen automatisch aanvoelen dat woorden soms anders bedoeld zijn dan ze letterlijk betekenen, gaan kinderen met autisme vaak uit van de letterlijke betekenis. Ze vertrouwen op wat er daadwerkelijk gezegd of geschreven wordt. Dat maakt hun denken vaak eerlijk, logisch en precies.
Waarom nemen kinderen met autisme teksten letterlijk?
Kinderen met autisme zijn vaak sterk gericht op duidelijkheid en nauwkeurigheid. Wanneer iemand iets zegt, verwachten zij dat woorden ook precies betekenen wat er staat. Dubbele betekenissen, beeldspraak en uitdrukkingen worden daardoor niet altijd direct herkend.
In onze taal gebruiken we veel uitdrukkingen die niet letterlijk bedoeld zijn. Voor veel mensen is de betekenis vanzelfsprekend, maar kinderen met autisme proberen eerst de letterlijke betekenis te begrijpen.
Voorbeelden zijn:
- “Het regent pijpenstelen.”
- “Hij heeft vlinders in zijn buik.”
- “Ze zit er helemaal doorheen.”
- “Nu valt het kwartje.”
Een kind met autisme kan zich afvragen hoe er vlinders in een buik kunnen zitten of welk kwartje er precies bedoeld wordt. Dat is niet vreemd. Het laat juist zien dat het kind taal nauwkeurig probeert te begrijpen.
Waarom kunnen grapjes en sarcasme moeilijk zijn?
Ook humor, ironie en sarcasme zijn vaak gebaseerd op het verschil tussen wat iemand zegt en wat iemand eigenlijk bedoelt. Omdat kinderen met autisme taal vaak letterlijk verwerken, kan het lastig zijn om deze verborgen betekenis direct te herkennen.
Wanneer iemand bijvoorbeeld zegt:
“Nou, dat heb je weer lekker gedaan!”
bedoelt diegene misschien juist het tegenovergestelde. Veel kinderen met autisme horen vooral de letterlijke woorden en begrijpen niet altijd meteen dat er iets anders wordt bedoeld. Veel kinderen met autisme zijn daardoor ook juist sterk in feiten, details en heldere communicatie. Het begrijpen van figuurlijke taal en verborgen betekenissen vraagt alleen wat meer uitleg en oefening.
Wat helpt kinderen met autisme bij het begrijpen van taal?
Kinderen met autisme hebben vaak baat bij:
- duidelijke en concrete taal;
- korte zinnen;
- het uitleggen van spreekwoorden en uitdrukkingen;
- het vermijden van onnodige dubbelzinnigheid;
- voorspelbaarheid en structuur;
- het rustig bespreken van grapjes, ironie en figuurlijke taal.
Letterlijk denken verdwijnt meestal niet, maar kinderen kunnen wel leren dat woorden soms iets anders betekenen dan ze letterlijk zeggen. Door dit stap voor stap uit te leggen, leren zij steeds beter omgaan met figuurlijke taal en verborgen betekenissen.
Samenvatting
Kinderen met autisme nemen teksten vaak letterlijk omdat hun brein taal nauwkeurig en precies verwerkt. Zij vertrouwen op wat er daadwerkelijk gezegd of geschreven wordt en herkennen verborgen betekenissen minder vanzelfsprekend. Dat is geen tekortkoming, maar een andere manier van informatie verwerken. Met duidelijke uitleg, structuur en geduld kunnen kinderen leren om naast de letterlijke betekenis ook steeds beter figuurlijke taal en dubbele betekenissen te begrijpen.
Sterke aandacht voor details
Veel kinderen met autisme hebben een sterk oog voor details.
- Zij merken dingen op die anderen gemakkelijk over het hoofd zien
- Ze kunnen zich vaak verrassend veel feiten en bijzonderheden herinneren.
- Ze stellen zichzelf vragen bij kleine details of deze wel kloppen
- Veel kinderen zijn daardoor ook heel nauwkeurig met werken
- Details kunnen zien is een waardevolle eigenschap. Tegelijkertijd kan deze sterke aandacht voor details ervoor zorgen dat het moeilijker is om tijdens het lezen het geheel te overzien.
Verbanden leggen kost meer moeite
Veel kinderen met autisme kunnen prima lezen en begrijpen afzonderlijke zinnen goed. Toch kan begrijpend lezen lastig zijn. Dat komt niet altijd door de woorden zelf, maar doordat begrijpend lezen vraagt om het leggen van verbanden. Tijdens het lezen moeten steeds stukjes informatie met elkaar verbonden worden. Voor veel mensen gebeurt dat automatisch, maar bij kinderen met autisme vraagt dit vaak meer bewuste aandacht.
Dat betekent niet dat zij geen verbanden kunnen leggen. Het betekent vooral dat deze vaardigheid minder vanzelfsprekend verloopt en vaak beter tot ontwikkeling komt wanneer zij stap voor stap wordt uitgelegd en geoefend.
Waarom zijn verwijswoorden vaak moeilijk?
In teksten worden veel verwijswoorden gebruikt, zoals: hij, zij, die, deze, daar. Deze woorden verwijzen terug naar iets dat eerder in de tekst genoemd werd. Veel lezers leggen dat verband automatisch. Kinderen met autisme moeten daar soms bewuster over nadenken. Bijvoorbeeld: “Lisa gaf Emma haar boek terug.”
Om deze zin goed te begrijpen, moet een kind bedenken van wie het boek was. Dat vraagt om het verbinden van verschillende stukjes informatie.
Waarom zijn oorzaak en gevolg niet altijd duidelijk?
In veel teksten staat niet alles letterlijk beschreven. Schrijvers verwachten dat lezers verbanden leggen tussen gebeurtenissen. Bijvoorbeeld: “Buiten waaide het hard. Bas trok zijn regenjas aan.” Veel kinderen begrijpen automatisch dat het weer waarschijnlijk slecht is. Kinderen met autisme kijken vaak eerst naar wat er letterlijk staat en leggen het verband minder vanzelf. Daardoor kunnen vragen over oorzaak en gevolg soms lastig zijn.
Waarom zijn conclusies trekken en afleiden moeilijk?
Bij begrijpend lezen staat het antwoord vaak niet letterlijk in de tekst. Een lezer moet verschillende stukjes informatie combineren en daaruit een conclusie trekken. Bijvoorbeeld: “De lucht werd donker en de eerste druppels vielen. Tim pakte snel zijn paraplu.” De tekst zegt niet letterlijk dat het gaat regenen, maar veel lezers leiden dat af uit de informatie die ze hebben gekregen. Kinderen met autisme zijn vaak voorzichtig met het trekken van conclusies. Zij willen liever zeker weten dat een antwoord klopt en vertrouwen vooral op wat er daadwerkelijk geschreven staat.
Waarom zijn meerkeuzevragen soms lastig?
Meerkeuzevragen vragen vaak om het combineren van informatie uit verschillende delen van een tekst. Soms lijken meerdere antwoorden mogelijk en moet een leerling bepalen welk antwoord het beste past. Dat vraagt niet alleen om lezen, maar ook om:
- verbanden leggen;
- informatie vergelijken;
- conclusies trekken;
- hoofd- en bijzaken onderscheiden.
Veel kinderen met autisme vinden dit ingewikkeld, omdat zij graag zekerheid willen hebben en precies willen weten waarom een antwoord goed is.
Waarom kost het begrijpen van langere teksten meer moeite?
Naarmate teksten langer worden, neemt ook het aantal verbanden toe. Een lezer moet voortdurend terugdenken aan eerdere informatie en nieuwe informatie daarmee verbinden. Voor kinderen met autisme kan dit veel energie kosten. Ze begrijpen de losse zinnen vaak goed, maar het verbinden van alle informatie tot één geheel vraagt extra inspanning.
Is moeite met verbanden leggen een probleem?
Nee. Veel kinderen met autisme zijn nauwkeurige en logische denkers. Zij slaan minder snel stappen over en willen begrijpen waarom iets zo is. Dat is een sterke eigenschap. Het leggen van verbanden verloopt alleen minder automatisch. Met duidelijke uitleg, structuur en veel oefening kunnen kinderen deze vaardigheid steeds verder ontwikkelen.
Wat helpt kinderen met autisme bij het leggen van verbanden?
Kinderen met autisme hebben vaak baat bij:
- korte en overzichtelijke teksten;
- het stap voor stap bespreken van verwijswoorden;
- visuele ondersteuning, zoals pijlen en schema’s;
- het samen zoeken naar oorzaak en gevolg;
- uitleg over hoe je conclusies kunt trekken;
- hardop voordoen hoe je als lezer denkt;
- veel herhaling en structuur.
Door verbanden zichtbaar en concreet te maken, leren kinderen steeds beter begrijpen hoe zinnen en alinea’s met elkaar samenhangen.
Samenvatting
Kinderen met autisme kunnen losse zinnen vaak prima begrijpen, maar het leggen van verbanden tussen verschillende stukjes informatie verloopt minder automatisch. Daardoor kunnen verwijswoorden, oorzaak en gevolg, conclusies trekken en meerkeuzevragen extra moeilijk zijn. Met een rustige, stapsgewijze aanpak kunnen kinderen leren om steeds beter samenhang in teksten te herkennen en te begrijpen.